परम्परा अनुसार होली सुरु हुनुभन्दा दुइतीन हप्ता अघिबाट नेवारहरुको घरघरका भm्‍यालहरुमा होलीको आगमनको संकेत गर्न सागका मालाहरु भुन्ड्‍याउने गरिएका छन्‍ । मुल त तरुणी र हुकर्ेकी चेली, जो असस पुरुष साथीको खोजीमा रहेका हुन्छे उनैले यसरी मालाहरुले घर सजाउने गर्दछे ।      होली खेल्न टोल टोलमा पुग्ने टोलीले बिपरीलिङगीसंग सम्बन्ध अघि बढाउने परम्परागत लोक गीतहरु गाउने गर्दछन्‍। नेवार युवाहरुले होलीलार्इ पिरती गाँस्ने पर्बको रुपमा लिने गरेका छन्‍ । ३० बर्ष अघिको होलीको दिनमा यसरी पिरती गाँसेका रामचन्द्र लवजू अहिले सुखमय दाम्पत्य जीबन बिताइरहेको बताउछन्‍ ।  होलीका दिनमा युवाहरु रंग र अबिर लिएर सहर बजार डुल्छन्‍ । युवतीहरु भने यसरी घुम्ने युवाहरुल्ाार्इ पानी छ्‍यापेर होली मनाउने गर्दछन्‍ । टोलहरुको बिष्ोशता र युवतीको पारिवारीका पेसा अनुसार पानीमा बिबिध सुगन्धित बस्तुहरु मिसाइने गरिने स्थानीयबासी केशब सुवालले बताए । यो चलनले अहिले निरन्तरा नपाएको देख्दा जेष्ठ नागरीकहरु दुखी छन्‍ ।       त्यतिबेला मको गल्लीका लवजूहरुको आँगनमा पुग्ने युवाहरुलार्इ दुध मिसाइएको पानी छ्‍यापेर स्वागत गरिन्थ्यो । लवजू समूदायले भैसी पाल्ने गरेका छन्‍ । अहिले यो चलन भने लोप भएको छ । जेलँाका सायजूहरु धौ अथवा दही बनाउनको नामुद छन्‍ । त्यस पुग्ने होलीका यात्रीहरुलार्इ दहीको टिका लगाइदिने गरिन्थ्यो । यसरी लोप भएको संस्कार बिक ृत भएर फोहर पानी हाल्ने परम्पार बस्न थालेको छ ।    साकोलानमा रक्सी मिसिएको पानी, गोमारीमा पानको पात भिजाइएको पानी, चोछेमा साग पखालिएको हरियो पानी छर्कने दिन अव इतिहासमा मात्र सिमित छ । अन्य स्थानमा पनि स्थानीय बासिन्दासंग बढी उत्पादन भएको बस्तुहरु पानीमा प्रयोग गरिन्थ्यो । अहिलेका युवाहरु भने लोलाको चलन चले पछि परम्परालार्इ नमान्ने भएका छन्‍ । साथी बनाउने पर्बमा शत्रु बढाउने गतिबिधि बढ्‍न थालेका छन्‍ । छत छतमा बसेर अरुलार्इ लोला हानेर रमाइलो मान्ने तर आफुलार्इ हानिएमा रिसाउने गरिदा होली पर्बको बास्तबिक आैचित्य ओभmेलमा परेको छ ।     लुकेर लोला हिर्काउने गरिदा चोट लाग्ने र दुर्घटनाहरु घटिरहेका छन्‍ । लोला हानेर भाग्ने र लखेट्‍ने प्रब ृतिको कारण्ा यस पर्बलार्इ श्रीराम दुवालले लुकामारीको नाम दिएका छन्‍ । यो खेलले नयाँ सम्बन्ध बिकास हुनु त कता हो कता, पहिले स्थापित भैसकेका नाताहरु समेत टोडिने गरेको दुवालको भनार्इ छ ।     होलीको बिकृतिलार्इ छोडेर यसलार्इ नयाँ साथीहरुसंग भाइचाराको सम्बन्ध कायम गनर्े र सामाजिक गतिबिधिमा भिज्ने अवसरको रुपमा लिनु पर्दछ । रंगहरुको पर्बले सम्बन्धहरुमा कालो दाग लगाउन नहुने शिक्ष्ाक सुरेश शाक्यको मत छ । होली बिगतका मित्रहरुसंगको पुर्नमिलन गनर्े पर्ब हो । यो नयाँ सम्बन्धहरु बिस्तार गनर्े शुभ साइत पनि हो । लोप हुन लागेका र भैसका संस्क ृतिहरु युवापुस्ताले निरन्तरता दिएमा होली मनाउनु सार्थक हुने देखिन्छ ।

होलीको रंग

होलीया मेला तङ चायाला ल्यासेअबिरकङ छंगु ख्व हिसी देक बे   माथिको नेवार भाष्ााको लोकगीतमा होली दिनमा तरुण्ातरुण्ाीहरुको अनुहारमा अबिररंग पोटेमा राम्रो देखिन्छ भनेर सन्देश दिइएको छ । अहिले बजारमा पाइने रंगहरुमा रसयान मिसाइने हुदा छालामा घाउ खटिरा निस्कने देखिएकोले तरुण्ातरुण्ाीले होली खेल्न आफ्‍नै हातबाट बनेको घरेलु रंग प्रयोग गनर्ु श्रयस्कर देखिन्छ ।       होली नेपालको रंगीन पर्ब हो । यो बसन्त रितुमा मनाइने सबैभन्दा पहिलो चाड पनि हो । परम्परागत रुपमा होलीमा बिभिन्न फुलहरुबाट बनाइएका रंगहरु प्रयोग गनर्े गरिन्थ्यो । कुनै कुनै बासनादार बनस्पतिबाट समेत र)ग बनाइन्थ्यो । बनस्पति जन्य पदार्थबाट बनाइएका रंगहरु स्वस्थ्यकर रहनुको साथ्ौ बाताबरण्ा मैत्री पनि छ । भारतको ब ृन्दाबनमा यद्यपि होलीमा रंगको सट्टा फुलका पात र पतिङगर प्रयोग गरिछ । यसमा पनि रजनीगन्ध र गुलाफका फुल बढी मात्रामा प्रयोग गरिन्छ ।     हिजो आज बजारमा पाइने रासायनिक रङहरुले छालाजन्य समस्याहरु निम्ताउने गरेको छ । यसमा रहेका रसायनहरुले एलर्जी, आँखा सम्बन्धि रोगहरु लाग्ने समस्या बढी छ । ती रंग पखाल्दा पनि हाम्रो वरपरको बाताबरण्ा प्रदुशण्ा हुने गर्दछ । रंगको प्रयोग सुखा र भिजेको अवस्थामा प्रयोग गनर्ु पर्दछ । हरियो: यो रंग घरमा बनाउन सजिलो छ । गहँुको पात पिसेर हरियो रंग तयार पानर्ु सबैभन्दा उतम उपाय हो । भिजेको हरियो रंग तयार गर्न भने धनियाँ वा चम्सुरको साग प्रयोग गर्न सकिन्छ । पहेलो: सुख्खा रंग प्रयोग गर्न चाहने हरुले बेसन प्रयोग गर्न सकिन्छ । सायपत्रीको फुलबाट समेत पहेलो रंग बनाउन सकिन्छ । पहेलो तरल रंग तयार गर्न भने होलीको अघिल्ल्ाो दिन सयपत्रीको फुल तातो पानीमा उमालेर रातभर भिजाइ राख्नु पर्दछ ।रातो: यो रंग तयार पार्न गुलाफ, लाली गुराँस जस्ता फुलहरु पिसेर धुलो पानर्ु पर्दछ । आफ्‍नो गाउँठाउमा पाइने अन्या राता फुलहरुबाट पनि राता रंग बनाउन सकिन्छ । तरल रातो रंग बनाउन भने गोलभेडाको भmोल प्रयोग गनर्ु सस्तो उपाय हो । त्यस गरी अनारका दानाबाट समेत रातो रंग बनाएर आफ्‍नो साथीभाइलाइ खुसी पार्न सकिन्छ ।खैरौ: चियापती पिसेर खेरौ रंग बनाउन सकिन्छ । तरल खेरौ रंगको रुपमा दुध नहालेको चिया नै प्रयोग गर्दा त होली खेल्नु मात्र नभएर मिठो बासना आउने पर्बको रुपमा पनि हेर्न सकिन्छ ।कालो: कालो अंगुरको दानाको रंग गोरा साथीको अनुहार लगाउदा त निकै आकंर्शक देखिन्छ । यसबाट बनेको तरल रंग कसैको शरिरमा खन्याउदा त बाताबरण्ा मगमगाउछ । यसको अलावा बिभिन्न बनस्पतिको प्रयोग गरी आफुले इछाएका रंगहरु घर मै बनाउनु पर्दछ । बजारबाट ल्याएको रंगले त हानी र नोक्सानी बाहेक केही गर्दैन । लोला हान्न्ो बिक ृति पनि अस्वस्थ्कर रंगहरुको प्रयोग गनर्े चलन चले पछि सुरु भएको हो । यदि आफ्‍नै हातबाट बनाइएका रंगहरुको मात्र प्रयोग गरे भने होलीलार्इ साचो अर्थमा रंगहरुको पर्ब रुपमा मान्न सकिन्छ ।