शरदचन्द शाह

अतिरथि साहित्यकार सुरेन्द्र बहादुर शाहका सुपुत्र शरदचन्द शाह नेपाली राजनीतिमा जति विवादास्पद देखिनुहुन्छ , त्यति शायदै कमै देखिएलान । राष्ट्रिय खेलकुद परिषदका उपाध्यक्षको रुपमा रहँदा उनी श्री ५ को सरकार भन्दा कम शिशालि मानिन्नथे भने खेलकुदको विकासको लागि श्री शाहले आफ्नो कार्यकालमा जे गर्न सके , त्यसपछि पर्ूण्ा विराम लाग्यो । साहित्यमा समेत कलम चलाउने श्री शाह अमेरिका भ्रमणमा आउँदा विश्वपरिक्रमाका प्रधान सम्पादक गोविन्द गिरी प्रेरणाले लिनु भएको अन्तरवार्ता सोही पत्रिकाको अंक ४६ वाट साभार प्रस्तुत छ ।

नेपालमा राजतन्त्र समाप्त भएर गणतन्त्रको घोषणा भई नयाँ संविधान निर्माणका लागि संविधान सभाको चुनाव भइसकेको यो अवस्थामा अब राजतन्त्र र्फिर्न्छ कि फर्किदैन -

त्यसमा म केही भन्न सक्ने अवस्थामा छैन । देशमा जनताको आकाँक्षा जे हुन्छ , परिवर्तनको क्रम जसरी विकसीतहुँदै जान्छ , त्यही अनुसारको घटनाक्रम हुन्छ । अब त्यसमा राजतन्त्र र्फकन्छ या फर्किदैन मैले भविष्यवाणी गर्न सक्दिन ।

राजतन्त्रसँग नजिक भएर काम गरेको तपाईंको अनुभवले राजतन्त्र र्फकन्छ जस्तो लाग्दैन -

मेरो सोचाइमा राजतन्त्रले नेपालको र्सार्वभौम अक्षुग्णताको लागि बल पु्याउँछ भन्ने धारणा हो । अब अहिले जुन किसिमको घटनाक्रम विकास भइरहेको छ, जहाँसम्म नेपाली जनताको चाहना प्रतिविम्वित हुन्छ, त्यसमा मेरो भन्नु केही छैन , र अब के हुनर्ुपर्छ के हुनु पर्दैन भन्ने विषयमा मेरो भन्नु धृष्टता हुन्छ यो बेलामा । त्यसैले मेरो भन्नु केही छैन , जे हुन्छ त्यो भइ नै हाल्छ ।

राजतन्त्र सकृय रहुन्जेल तपाई पनि निकै सकृय र नजिक हुनुहुन्थ्यो , राजतन्त्र टिकाउन केही गर्न नसकेको जस्तो लाग्दैन -

राजतन्त्र सकृय रहँदा मेरो सकृय भूमिका थियो या थिएन भन्ने कुरा, यो चाहि तुलनात्मक कुरा हो । कस्को के भूमिका थियो , कस्को के भूमिका थिएन , आ आफ्नै क्षेत्रमा छ । मेरो जुन चाहिं कार्यक्षेत्र थियो त्यो सोझै राजतन्त्र टिकाउनेसँग सम्बन्धित थिएन । त्यो मेरो सूचना प्रविधिसँग सम्वन्धित थियो । त्यो भन्दा बाहेक विभिन्न व्यtmिहरु त्यो भन्दा नजिक हुन सक्तछन् । अब त्यो बेला मैले कसरी अडयाउने र मैले कसरी टिकाउने भन्ने - मेरो जिम्मेवारीको पहिलो शर्त त्यो भएको भए मैले तपाईंको यो प्रश्नको जवाफ दिन सक्थें । अब त्यही नै हैन भने अब मेरो भूमिकाले त्यहाँ बल पुग्यो , त्यसको बारेमा मैले के भन्ने -

नेपालको एकसय एक राजनीतिक भन्दा पनि नजिक भएको र सल्लाहकार भन्ने जुन प्रचार छ , के ती सब झूठ हुन त -

तपाईंलाई थाहै होला मलाई रायमाझी आयोगले पनि बोलायो । तपाई राजाको सल्लाहकार हुनुहुन्थ्यो भनेर उहाँहरुले सोध्नु भयो । मैले प्रष्टै भने यो मिति देखि यो मितिसम्म म लोकेन्द्रबहादुर चन्द्र प्रधानमन्त्री हुँदाखेरि राजनीतिक सल्लाहकार थिएं । त्यसपछि राजाको पछाडिको बेलाहरुमा म सूचना प्रविधि आयोगको उच्च स्तरिय समितिको उपाध्यक्ष थिएं । अध्यक्ष प्रधानमन्त्री हुनुहुन्थ्यो । मेरो कुनै पनि भूमिका सल्लाहकार भन्ने होइन । अब सल्लाहकार भन्ने जुन प्रचार भइरहेको छ , जसका कुराहरु सुनिए तिनिहरुले सायद सफल नभएपछि अरुलाई दोष दिने प्रबृत्ति पनि हुन सक्छ । तर म राजाको प्रमुख सल्लाहकार होइन , थिइन र छैन ।

पञ्चायतकालिन राजनेताहरु भन्दापनि खतरनाक खलनायकको रुपमा किन सोच्छन तपाईलाई -तपाईमा त्यस्तो के छ -

खलनायकको रुपमा सोच्छन कि सोच्दैनन , तपाईले सोध्नु भयो , तपाईले सोच्नु भा छ कि , तर मलाई सबैले सोचे जस्तो त लाग्दैन , मैले यती मात्रै हो कि चालिस बर्षो मेरो राष्ट्रप्रतिको सेवामा मैले आफ्नो स्वार्थको लागि काम गरेको छैन । राष्ट्रको लागि काम गरेको छु , राष्ट्र र राष्ट्रियताको सम्बर्ध्दनमा राजतन्त्रको पनि भूमिका हुन्छ भन्ने मान्यतालाई आत्मसात गरेर काम गरेको छु त्यसमा मेरो कुनै पश्चाताप छैन । त्यो भन्दा बढी मेरो भनाइ केही छैन ।

राजतन्त्रको समाप्तिको निर्ण्र्ााहुँदा तपाईले कस्तो अनुभव गर्नु भयो -

तपाईले एकनास म र राजतन्त्रको विषयमा किन सोधिराख्नु भा छ - तपाईले चाहिं कस्तो अनुभव गर्नु भा छ Ò- मैले राजतन्त्रको डण्डा लिएर बसेको त छैन । सम्पर्ूण्ा नेपाली जनताले जस्तो अनुभव गरे मैले त्यस्तै अनुभव गरें , कसैले कस्तो किसिमले अनुभव गरे होलान् कसैले कस्तो किसिमले । तर म राजतन्त्रको जिम्मा लिएर बसेको व्यtmि भएको भए यो भूमिका भएको व्यtmिले किन गर्नु भा भन्नु भए ठिकै हा,े म त सूचना प्रविधिको जिम्मा लिएर बसेको एउटा व्यtmि हुँ ।

नेपालको राष्ट्रियता अहिले खतरामा छ -

नेपालको राजनीतिक अवस्था अलिकति अस्थिर छ भन्ने भित्र बाहिर जताततै छलफल भइरहेको छ र अस्थिरता हो कि जस्तो मलाई पनि लाग्छ । कुनैपनि राजनीतिक अवस्था अस्थिर भएको खण्डमा त्यसका नकारात्मक प्रभावहरु हुन जान्छन् । तर त्यस्तो आँत्तिनु पर्ने जस्तो मलाई महशुश हुँदैन ।

तपाई साहित्यकार अतिरथि सुरेन्द्र बहादुर शाहको सुपुत्र हुनुको गर्व कति गर्नुहुन्छ-

गर्व त के गर्ने र तर साहित्यप्रति मेरो अत्यन्त गम्भिर झुकाव छ । जव विभिन्न किसिमको प्रभावहरुको दवाव रहन्छ , जव मन थाक्दछ, त्यो बेलामा मेरो मुटु प्रलावित गरिदिने खुशी गरिदिने भनेकै साहित्य हो । त्यसैले त्यो साहित्यप्रति मेरो झुकाव , साहित्यमा त्यो आफ्नो दर्द र बेदनाहर उल्लेख गर्न पाउँदा हलुका महशुश हुन्छ । मलाई एउटा हवाइजहाजमा उडिरहँदा भन्ने कविताको हरफ याद आउँछ ।

राइन नदि वर्षौदेखि बगिरहेछे एक नास

तैपनि सधैं ज्यूँदो प्रश्न छ त्रि्रो विश्वास

साहित्यलाई तपार्इंले कुन रुपमा लिनु भएको छ -

साहित्यलाई मैले अभिन्न अंगको रुपमा लिएको छु । किन भने जो कुरा म जीवन यापनको क्रममा प्रष्ट रुपमा प्रष्फुटित गर्न सक्दिन , त्यही कुरा साहित्यको मार्फबाट जनसमक्ष पुर्याउन सक्छु । शव्द विन्यासको माध्यमबाट म त्यसमा माधर्ुय थप्न सक्छु । कल्पनाको पर्रि्रेक्ष्यमा त्यसमा एक किसिमको उडान भर्न सक्छु । अनि त्यो सम्पर्ूण्ा सृजना जो हो , त्यो सृजनाको आखिरी पंtmि हर्ेदा मनमा शान्ति पनि हुन्छ ।

तपाई साहित्य तर्फढल्किन तपाईको बुबाको पनि हात छ -

मेरो प्रेरणा नै बुबा हो । मुख्य स्रोत प्रेरणा स्रोत । त्यस भन्दा बाहेक त हिमाल नदी नाला मेरो त्यती सुन्दर देश र मेरो जीवन यापनको क्रममा सर्म्पर्कमा आएका व्यtmिहरुको प्रेरणा त्यो सबैको संगालो न हो साहित्यीक अभिव्यtmी ।

२०४६ साल पछि त तपाईंले देश छाडेर बाहिरै बस्नु भएको थियो होइन , विरtmिएर देश छाड्दा त्यतिखेर कस्तो अनुभव गर्नु भयो -

विरtmीएर छोडेको होइन, व्यावहारीक कठिनाइहरु थिए , म बस्ने घर जलेको थियो , म बस्ने ठाँउ थिएन , सुरक्षाको अवस्था त्यती सुनिश्चित थिएन । त्यसैले अलि दिन विदेशमा बसेको हुँ । त्यो बेलामा मेरो माटोप्रतिको माया , माटोप्रतिको माया भन्ने कवितामा उल्लेखित छद ैछ नि ।

पुण्य माता त्रि्रो वरिपरि लहलहाउँदो धान, परेवाको बथान

अनि उत्तरमा चादिंको दरवार

आमा म कहिले आउने त्रि्रो माटोमा आँसुले भिजाउन

आमा म कहिले आउने दोहोरी भाकामा मादल ठटाउन ।

नेपाल प्रति , देश प्रति , अहिलेको अवस्था प्रति कस्तो अनुभव गर्दै हुनुहन्छ यतिखेर -

मलाई लेखनाथको लालित्यमा भएको यी पंtmि याद आउँछ ,

यो बाटो म यस्मा अन्ध बटुवा गन्तव्यको बाटो भूली धेरै काल रहें विपत सब सहें भोगंे ठुलो भुटभुटी

प्यारो मेघ म भन्दछु अब विद्युत् प्रवाहले अब

छोटो शितल त्यो पवित्र पथको देखाइ देउ गौरव ।

मलाई सोध्नु हुन्छ भने यस्मा अलिकित शव्द फरक परेको छ अमर सिंहमा बालकृष्ण समको ।

म मरेर मेरो एक घल्चा रगतले

नेपाल आमाको एक चोक्टा जमिन पनि हरियो भइ दिए पुग्छ ।

मेरो जीवनको भित्री भावना त्यही हो । अमेरिका आउँदा मलाई अलि बाहिर आएजस्तो महशुश हुन्छ । जव हवाइ जहाज नेपालको सिमा काटेर भित्र पस्छ नि , अनि म मरेर मेरो मृत शरिरलाई नेपाली काग , नेपाली गिध्दहरुले खाएपनि मलाई पुग्छ ।

विगतको जीवनलाई कसरी हर्ेर्नु हुन्छ -

जीवन यापनको क्रममा मेरो जीवनको सबभन्दा सक्षम समय मैले राष्ट्र र राष््रिट्रयताको लागि र्समर्पण गरेको छु । फर्केर हर्ेदा मलाई कुनै किसिमको पश्चाताप छैन र त्यसले मनलाई शान्ति र एक किसिमको बल पनि प्रदान गर्दछ जसको आधारमा म भविष्यको बाटो पहिल्याउदै जान्छु । उद्देश्य त भगवान हो नि ।

तपाईको आगामि जीवनको उद्देश्य के हो -

जिन्दगी बाँच्नको लागि होइन । कुनै न कुनै उद्देश्य प्राप्तिको लागि हो । उद्देश्य प्रष्ट भएता पनि सधैं बाटो देखिंदैन । जुन दिन बाटो खुल्छ त्यो दिन प्राणोर्त्र्सग देखि लिएर राष्ट्रको लागि सम्पर्ूण्ा र्समर्पण गर्न म थिएं, आज पनि छु र सधैं तत्पर रहने छु ।

विदेशमा अहिले त नेपालीहरु सबै क्षेत्रबाट प्रसस्त छन , यस बारेमा के भन्नु हुन्छ -

हामीहरुको कर्मथलो आफ्नो देश हो , त्यो कर्म थलोमा भुमिका खेल्नका लागि आफूलाई बढी सक्षम बनाउन , संसारको कुनै पनि कुनामा जानु अनुपयुtm कुरा होइन । बाहिर भएका नेपालीहरुको नेपाल प्रतिको माया सदभावना राम्रो होस भन्ने चाहना जो मैले पाएको छु ,त्यसमा त म निकै हौसिएको छु , निकै प्रोत्साहित भएको छु ।

अन्तमा केही भन्नु हुन्छ कि -

म तपाईको पत्रिकालाई शुभकामना दिन चाहन्छु । तपाईंको पत्रिका मार्फ तपाईंका पाठकहरु जो विदेशमा हुनुहुन्छ , सम्पर्ूण्ालाई शुभ नयाँ वर्षो शुभकामना र सदभाव अभिव्यtm गर्न चाहन्छु । मलाई एउटा विषय बस्तुमा मात्र सिमित गरेर नहेर्नोस् , मलाई यौटा आक्षेप अथवा यौटा राम्रो कामको सह्राहनामा मात्र सिमित गरेर नहेर्नोस् । सम्पर्ूण्ा नेपालीहरुको सदभाव र प्रयास लिएर हामी बलियो कदम लिएर अगाडी बढ्न सकौं भन्ने मेरो कामना छ ।